WK eist zijn (doden)tol

In 2022 organiseert Qatar als eerste Midden-Oosters land het Wereldkampioenschap voetbal (WK). Qatar mag dan wel het rijkste land ter wereld zijn, ze hebben nog veel werk voor de boeg. Van de twaalf stadia die het land zal voorzien, worden er negen van de grond af opgebouwd – de overige drie worden gerenoveerd.

Het land claimde dat de nieuwe stadia er sowieso zouden komen. Ook al gaat het om minder geavanceerde vormen, de constructie blijft een heuse onderneming, vooral in vergelijking met andere kandidaat-landen. Zij zouden immers vooral renoveren en maximum drie stadia bouwen.

Het grootste deel van de beroepsbevolking van Qatar werkt in de bouw. Toch is er zelfs zo niet voldoende werkkracht om de grootse plannen te realiseren, wat de enorme toestroom aan immigranten verklaart. Een steeds toenemend aantal migranten, momenteel geraamd op zo’n 1.8 miljoen arbeiders, zijn nodig om de uitdaging van grootse bouw- en infrastructuurwerken  aan te kunnen. Zo is Qatar met voorsprong het land met hoogste aantal migranten ter wereld: zo’n 90% van de totale bevolking, en 94% van de werkende bevolking bestaat uit immigranten.

Van een land met een zulke rijke migratiegeschiedenis zou men verwachten dat  er ook de sociale zekerheid er ook ver ontwikkeld is. Helaas is het tegengestelde waar. Nu het land met de voorbereidingen voor het WK de schijnwerpers op zich richt, komen ook de minder indrukwekkende kanten van Qatar aan het licht.

Controverse rond Qatar

Op 2 december 2010 klonk het verdict: in 2022 wordt Qatar het eerste Arabische land waar het WK voetbal zal plaatsvinden. Hierbij kreeg Qatar voorrang op Australië, Japan, de Verenigde Staten en Zuid-Korea. Opvallend: Qatar was het buitenbeetje in de rij, met de meest controversiële kandidatuur. Dat de FIFA Qatar het WK toekende ontketende dan ook een storm aan kritiek. Bovendien werd Qatars kandidatuur en verkiezing meermaals beschuldigd van corruptie en omkoperij.

In augustus 2012 startte de FIFA´s ethische commissie onder leiding van jurist Michael Garcia  een onderzoek naar de kandidatuur en verkiezing van Rusland en Qatar voor de WK’s van 2018 en 2022. Nadat Garcia zijn rapport aan de FIFA verhandigde in het najaar van 2014 concludeerde de FIFA dat Rusland en Qatar beiden konden vrijgepleit worden van corruptie.

Garcia was het hier niet mee eens en stapte daarom op. Gezien de FIFA hun geloofwaardigheid niet wilden verliezen, besloten ze het rapport nadien alsnog in aangepaste vorm vrij te geven: ¨Wij zijn altijd overtuigd geweest dat de waarheid aan het licht moest komen’, aldus voorzitter Sepp Blatter. Niettemin wordt de stemming omtrent de WK’s van 2018 en 2022 niet heropend.

Ondertussen, vijf jaar na de toewijzing van het WK 2022 aan Qatar, wordt er nog steeds getwijfeld aan Qatars kandidatuur en capaciteiten. Er werd zelfs een motie gestemd om een nieuwe loting te organiseren voor het WK  2022, maar de FIFA blijft bij hun beslissing: in 2022 vindt het Wereldkampioenschap voetbal plaats in Qatar.

Warme wereldcup, weifelachtige wintercup

Zowel stemmen binnen als buiten de FIFA twijfelen aan Qatar als gastheer en de redenen daarvoor zijn uiteenlopend. Eerst en vooral is er het ontzettend warme klimaat: in de zomermaanden rijzen de temperaturen tot 50°, wat een wereldkampioenschap natuurlijk onmogelijk maakt. Qatar beloofde echter dat ze vooruitstrevende technologische middelen zouden gebruiken om tegen de warmte in te druisen: een hypermodern verkoelingssysteem zou de temperaturen van 45 naar 25 graden doen zakken. Dat zijn dan weer wel aangename temperaturen voor spelers en bezoekers.

Alle stadiums zouden ook voorzien worden van zonnepanelen en geavanceerde soorten koolstofvrije airconditioning: mooie beloftes. Qatar verklaarde echter vrijwel onmiddellijk na het verkrijgen van de Cup de data te willen veranderen naar de wintermaanden. Na een lange beraadslaging en debat werd dit voorstel ook goedgekeurd. Zo wordt het WK 2022 het allereerste WK voetbal ooit dat tijdens de wintermaanden plaatsvindt.

Dat de stadia nu geen hypergeavanceerde verkoelingssystemen nodig hebben, neemt niet weg dat Qatar nog steeds negen van de twaalf stadia volledig moet opbouwen. Daarnaast moet het land nog drie volledige stadia renoveren. Om hun ambitieuze plan te volbrengen is werkkracht nodig en die haalt Qatar in het buitenland: het gros van de grofweg 1.5 miljoen gastarbeiders komt uit Azië.

Werkers uit voornamelijk Nepal en Indqatar3ia, maar ook Noord-Korea en de Filipijnen vertrokken massaal naar Qatar in de hoop daar voor hun familie te kunnen voorzien. Het Internationaal Vakverbond schat dat dit aantal nog zal verdubbelen om het land klaar te stomen voor het grootste sportevent van het jaar 2022.

Onleefbare omstandigheden

Het contrast tussen de glamour van de constructiewerken en de armoede en ellende van de werknemers in de bouw kon niet groter. In 2013 publiceerde de Britse krant The Guardian een choquerend rapport over Nepalese immigranten in Qatar. Hoewel het onderzoek zich voornamelijk richt op de Nepalese werkers, is hun situatie helaas de norm voor alle gastarbeiders in Qatar.

In het rapport wordt zonder schroom aan het licht gebracht hoe immigranten in erbarmelijke situaties leven, niet betaald worden, ondervoed zijn en mishandeld worden. De krant schrijft daarbij dat 12 arbeiders per week zullen sterven indien er niet dringend wordt ingegrepen -in 2014 stierven 441 Indische en Nepalese immigranten in Qatar.

In het rapport toont The Guardian hoe grote aantallen Nepalese immigranten in armzalige voorzieningen wonen, de zogenaamde ‘labour camps’ in de buitenwijken van de hoofdstad Doha. In deze kampen is het sanitair ronduit onhygiënisch en vies, en deelt men soms met 15 man een kamer. In één van de kampen delen 600 mannen twee keukens.

Deze zijn dan weer geïnfesteerd met muggen, vliegen, kakkerlakken en ander ongedierte. Bovendien hebben ze geen toegang tot drinkwater noch tot propere lakens. Dat alles in een klimaat waar de temperaturen durven oplopen tot 50 graden – het is niet omdat de voetballers nu in de wintermaanden zullen spelen, dat de stadia ook enkel in de wintermaanden gebouwd worden.

Dat deze leefomstandigheden voor ziektes zorgen weten de migranten zelf ook, maar een andere keus hebben ze niet. Bij een gebrek aan autopsies op de overledenen -de meeste gevallen worden simpelweg geweten aan hartfalen- blijft de doodsoorzaak van de vele slachtoffers een raadsel. Het Internationaal Vakverbond schrijft het hoge sterfcijfer echter toe aan de benauwde en onreine leefomstandigheden en de gevaarlijke en harde werkomstandigheden.

Kafala: moderne slavernij

qatar1De vraag waarom de migranten deze omstandigheden dulden en geen actie ondernemen ligt op ieders lippen. Je zou toch denken dat wanneer kinderen van zestien dagelijks aan een hartaanval sterven, de maat vol is. Als je niet word betaald en je ziet jongeren, collega’s, familieleden sterven vertrek je toch gewoon? Helaas is het zo simpel niet.

Een van de oorzaken van de makkelijke exploitatie van zo veel immigranten is het kafala-systeem dat in een negen Midden-Oosterse landen, waaronder Qatar, geldt. Kafala, Arabisch voor “sponsorschap”, is een juridisch systeem waarbij elke gastarbeider een sponsor heeft, meestal hun werkgever, die verantwoordelijk is voor de arbeider.

Hierdoor heeft de migrant arbeider zelf nauwelijks rechten en wordt haast op een legale manier misbruik gemaakt van de migrant. De arbeiders kunnen ook niet van werknemer veranderen of ze moeten een speciaal certificaat verkrijgen van de huidige werknemer vooraleer ze dat kunnen doen. Niet veel werknemers zijn hiertoe bereid, waardoor arbeiders als het ware gevangenen zijn van hun werknemer.

In de praktijk betekent dit eveneens dat de migranten niet, of veel minder dan oorspronkelijk afgesproken worden betaald. Sommigen worden door hun “sponsor” mishandeld. In veel gevallen werd hen bij hun aankomst in Qatar hun documenten en contract afgenomen waardoor ze al hun rechten verliezen en zelfs niet terug naar hun thuisland kunnen vertrekken.

Wat aanvankelijk ongetwijfeld klonk als een droomjob die ook de levensomstandigheden van hun familie thuis zou verbeteren, draait uiteindelijk uit op een ware nachtmerrie. De enige manier om eruit wakker te worden is vluchten of sterven.

Povere prioriteiten

Na drie jaar intensief onderzoek naar de exploitatie van gastarbeiders in Qatar, identificeerde Amnesty International in 2014 negen kernkwesties die het land dringend behoorde te adresseren. Zo had de mensenrechtenorganisatie kritiek op het gebrek aan bescherming van gastarbeiders, het gedateerde kafalasysteem, de harde en gevaarlijke werkomstandigheden, de vele valse beloftes en aangerekende kosten door wervingsbureaus, en de vergunning waarmee werkgevers hun arbeiders kunnen verhinderen het land te verlaten.

Ook moest er verandering gebracht worden aan het feit dat arbeiders niet of veel te laat worden uitbetaald, en zouden de gastarbeiders het recht moeten krijgen toe te treden tot een vakbond of er een te stichten. Tot slot meende Amnesty dat de autoriteiten het bestaande arbeidsreglement dienen na te leven en op te leggen en dat slachtoffers van arbeidsuitbuiting makkelijker juridische bijstand zouden moeten kunnen verkrijgen.

FIFA Secretaris-Generaal Valcke stelde dat “FIFA is not a United Nations. FIFA is about sport.” Vergeten wordt echter dat vanaf het moment dat de FIFA het WK 2022 aan Qatar toekende, de FIFA mede verantwoordelijk werd voor de kwesties rond mensenrechten dat aan deze beslissing verbonden zijn.

Dat is een feit en geen keuze en zodus lagen niet enkel de Qatarese autoriteiten maar ook de FIFA onder vuur om  de onaanvaardbare situatie aan te pakken. Zo opperde de organisatie vorig jaar dat “We are doing everything in our power to improve the welfare of migrant workers and to use the hosting or the 2022 FIFA world Cup as a catalyst for positive social change.”

In mei van hetzelfde jaar beloofde ook de Qatarese autoriteiten werk te maken van enkele aangehaalde kwesties. Ze zouden de sancties voor het afnemen van paspoorten optrekken van QAR 10.000 naar QAR 50.000, en ook zouden ze ervoor zorgen dat arbeiders na het einde van hun contract kunnen overschakelen naar een andere werknemer. De huidige vertrekvergunning zou vervangen worden door een systeem waarbij arbeiders automatisch een vergunning krijgen om het land te verlaten na een 72-uur durende aflossingsvrije periode.

Processie van Echternach naar 2022

Een jaar na Qatars beloftes publiceerde Amnesty een voortgangsrapport, gebaseerd op een jaar opvolging. Terecht werd Qatar op de vingers getikt voor de weinige vooruitgang dat het land geboekt had: van de negen aangekaarte kwesties werd er slechts één aanzienlijk onder handen genomen. Aan vier zaken beloofden de autoriteiten in de nabije toekomst verandering te brengen, al blijft het voorlopig bij woorden en lijken de daden nog ver weg. Aan de overige punten werd haast nog geen aandacht geschonken.

De belangrijkste verwezenlijking is ongetwijfeld het feit dat arbeiders binnenkort door rechtstreekse storting van de bank betaald zullen worden. Hiervoor keurde de Emir een herziening van het Arbeidsrecht goed op 19 februari 2015. Werknemers die zich hier niet aan houden riskeren een aanzienlijke geldboete tussen 2000 en 6000 QAR of zelfs een gevangenisstraf van een maand.

Toch is het te vroeg om te juichen. In principe zou de nieuwe wet vanaf augustus 2015 in de praktijk toegepast moeten worden, maar Amnesty geeft aan dat de autoriteiten deze deadline kunnen uitstellen zonder zich hiervoor te moeten verantwoorden. Qatar toont zo een gebrek aan engagement om effectief het welzijn van de vele gastarbeiders te verhogen.

Bovendien is de loonbescherming van de arbeiders maar één agendapunt in de haast eindeloze lijst van problemen waarmee de immigranten te kampen krijgen. De weinige vooruitgang die er is verloopt moeizaam en benadrukt zo hoe de situatie van de gastarbeiders slechts een achtergrondfenomeen is. Elke stap naar een betere toekomst  blijft overschaduwd door het ellendige heden.

Met nog zeven jaar aanloop tot de wereldcup is het hopen dat de situatie van de arbeiders zal toenemen aan belang met dezelfde snelheid waarmee de negen stadia toenemen aan hoogte. Met andere woorden: dat de FIFA en Qatar hun geloofwaardigheid terug opgraven en tonen dat ze meer dan enkel loze beloften uit hun mouw kunnen toveren.

© 2015 – Verrekijkers Magazine – Naomi Vandenbroeck

Tags

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *