Brazilië’s grootste ecologische ramp ooit

5 november 2015. Minas Gerais, Zuidoost-Brazilië. Een dam, die industrieel afvalwater van een nabijgelegen mijn van de Rio Doce scheidt, breekt. Een dodelijke modderstroom komt op gang die het leven kost voor 19 mensen, een heel dorp wegvaagt, fauna en flora in de rivier vergiftigd en 600 kilometer verder uitmondt in de Atlantische Oceaan. Samarco, het Braziliaanse mijnbedrijf verantwoordelijk voor de ramp, tracht sindsdien de schade aan het milieu en haar publiek imago te beperken.

images

Een eend bedolven onder modder in Minas Gerais. ©AFP

De hele ecologische schade is tot nu toe onduidelijk, een volledige beoordeling door onafhankelijke instanties moet nog gemaakt worden. Glashelder is wel de onmiddellijke schade: dode vissen op de oevers van de rivier en de monding, vernietigde ecosystemen en ernstig vervuild drinkwater. Vissers getuigen van vissen gevuld met modder.

Onderzoekers zeggen dat een ietwat degelijke herstelling van het ecosysteem nog minstens tientallen jaren zal duren. Er is ondertussen een overeenkomst bereikt tussen Samarco en de Braziliaanse overheid voor 4,3 miljard euro aan compensatie, over een periode van drie jaar. Maar is dit slechts een pleister op een zere wonde?

Giftig of onschadelijk?

Samarco, een joint venture tussen het Braziliaanse Vale en de Engels-Australische multinational BHP Billiton, zegt dat 85% van het vervuilende materiaal opgevist en verwijderd was tegen de tijd dat de modderstroom 85 kilometer gevorderd was. De moederbedrijven garandeerden dat het afvalwater geen giftige stoffen bevat, maar is dit wel zo? Verschillende tests van onafhankelijke instanties spreken dit tegen. Het Instituut voor Behandeling van Water in Minas Gerais (IGAM) vond tien keer de toegelaten arseengehalten op zeven verschillende plaatsen in de rivier, en ook de Verenigde Naties berichten van “hoge levels van giftige zware metalen en giftige stoffen”. Samarco, dat eigen tests uitvoerde, stelt dat hoewel “levels van ijzer en mangaan in het water hoger zijn dan normaal, ze niet als gevaarlijk beschouwd worden.” Het bedrijf claimt dat het grootste deel van de ecologische destructie veroorzaakt werd door de modderstroom en het puin zelf, niet door giftige stoffen. Echte bewijzen ontbreken dusver nog om de verklaring van de 19de grootste corporatieve vervuiler ter wereld te staven.

Aaron Kuczmarski de Oliviera, een Amerikaan die in Ouro Preto woont op een halfuurtje van de gebroken dam, getuigt: “Ik denk eerlijk gezegd niet dat de overheid of de bedrijven de intentie hebben om het gebied te herstellen. De natuur is er hier erg aan toe. Ze zeggen dat de modder niet giftig is, maar dat is onzin. Iedereen hier weet dat er hoge arseen- en loodniveau ‘s gevonden zijn. Zelfs als de modder niet giftig is, de hoeveelheid modder dat in de rivier terecht gekomen is veroorzaakte genoeg problemen op zich. De biotoop in en rond de rivier is helemaal vernietigd. Vissen, planten en andere organismen zijn weggevaagd. De rivier loopt niet alleen door Minas Gerais, andere gebieden zijn er even erg aan toe.”

De modderstroom bereikt de Atlantische Oceaan. ©REUTERS/Ricardo Moraes

De modderstroom bereikt de Atlantische Oceaan. ©REUTERS/Ricardo Moraes

“De mensen voelen zich hopeloos”

Dan is er nog de menselijke kost. Naast de hoge tol aan mensenlevens, de vernietiging van een volledig dorp en de schade aan vele andere woonplaatsen, zijn er ook grote gevolgen voor de lokale economie. Duizenden vissers zijn direct afhankelijk van de rivier, en verschillende vakbonden hebben dan ook Samarco voor de rechter gedaagd. Winkels en markten zijn weggevaagd, en een deel van de bevolking is dakloos geworden. “De mensen voelen zich hopeloos. Ze zijn alles verloren, al hun bezittingen zijn weggevaagd en ze hebben geen dak meer boven hun hoofd.” Zegt Aaron. “Ik las een paar weken geleden in de krant dat ze nog enkele lichamen van vermisten opgevist hadden, en er zijn nog steeds mensen zoek. Ik heb wel gehoord dat de overheid en de bedrijven opvangsfaciliteiten gaan opzetten voor de honderden ontheemde gezinnen. Dit lijkt me niet gemakkelijk omdat er zo veel vereisten zijn, zoals proper drinkwater, goede bodemomstandigheden voor vee en landbouw, … De mensen hier moeten hun leven helemaal terug opbouwen.”

Déjà vu?

De waakhond voor mensenrechten van de Verenigde Naties, het OHCHR, publiceerde een maand na de ramp haar rapport. Bij de vele getuigenissen die de onderzoekers ter plaatse ontvingen, is een onmiskenbaar gevoel van wanhoop te bemerken: “De grote zorg bij de getroffen gemeenschappen is er één van onzekerheid in verband met steun op lange termijn om hun leven terug op te bouwen enerzijds, en anderzijds gezondheidsrisico’s door de vervuilde rivier en zee. (…) Samarco is er tot nu toe niet in geslaagd de bevolking in te lichten over de gevaren van het vervuilde water.”

A4182DA5-A706-4830-9109-FD81168BEA39_cx0_cy7_cw0_mw1024_s_n_r1

Een reddingswerker aanschouwt de ravage. ©REUTERS

Ook de bezorgdheid naar soortgelijke rampen in de toekomst is groot, en niet ongegrond. Het rapport openbaart dat er zich 753 gelijksoortige dammen in het gebied bevinden, waarvan 40 onveilig geacht worden. Samarco had volgens het verslag twee weken de tijd nodig om de bevolking te informeren van twee andere structuren (de dammen van Santaram en Selinha) die in een onveilige conditie verkeerden. Dan zijn er nog de gaten in het noodplan. “De bevolking van de getroffen gebieden getuigden dat ze niet op de hoogte gebracht waren over de ramp, niet door het bedrijf of door de nooddiensten. Dit, ondanks een tijdskloof van ongeveer tien uur tussen de breuk in de dam en de overstroming van het eerste dorp. Dit had materiële schade en mensenlevens kunnen voorkomen”. Het OHCHR benadrukt tenslotte het belang van een regelmatig check-up van de dammen, een verbeterd noodplan en “de nood aan een context van dialoog tussen het bedrijf en kritische stemmen, een sfeer van transparantie en een gegronde verklaring van het gebrek aan tijdige noodhulp.”

Het lijkt erop dat Samarco, BHP Billiton en Vale zich houden aan hun beloften om ecologisch evenwicht te herstellen in en rond de rivier en de getroffen bevolking te ondersteunen. Samarco maakt zich sterk dat bijna 7000 dieren geholpen zijn, er nog steeds vissen in de rivier leven, huizen schoongemaakt worden en dammen verbeterd worden.

Ondertussen maakte de CEO, Roberto Carvalho, dan weer bekend dat de mijnen terug operationeel zullen zijn binnen een jaar, met verminderde productiecapaciteit.

Meer info: http://riverofdeath.burajazero.com/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *