Revolutionair Racisme? Claus’ ‘Leopold II’ In Revisie

Hugo Claus’ stuk over Leopold II wordt dit jaar opnieuw op de planken gezet. Niet iedereen is het echter eens met de inhoud, en theatermaker Raven Ruëll oogstte heel wat kritiek om wat sommige een racistische voorstelling vinden. 

Door: Margot Van den Bergen

Op 19 maart is het 10 jaar geleden dat Hugo Claus overleed. Een van de grootste schrijvers van het Nederlandse taalgebied wordt hij genoemd, en het is dan ook geen verrassing dat er rond deze dag heel wat te doen valt. Zo ook werd het theaterstuk Het leven en de werken van Leopold II opnieuw opgevoerd.

Claus schreef het stuk oorspronkelijk in 1970. De Brusselse KVS hernam voor de gelegenheid de bewerking die Raven Ruëll in 2003 maakte, en het was deze voorstelling die eerder deze maand heel wat furore veroorzaakte.

Blackface controverse

Leopold II is eerst en vooral een scherpe kritiek op het koloniaal verleden van België en de wandaden van de koning in Congo. Hoewel het stuk dus een zeer duidelijke anti-racistische boodschap uitdraagt, zet Ruëll in zijn bewerking ook een aantal witte acteurs in blackface op de scène – zwarte personages gespeeld door witte acteurs in make-up, dus. Net zoals met het zwartepietendebat wordt dit niet door iedereen geapprecieerd, vooral ook omdat de voorstelling voor de rest weinig stem geeft aan Congolese personages of acteurs. Verschillende mensen in de kunstwereld uitten hun kritiek, waaronder theatermaker Ogutu Muraya en KVS-dramaturg Tunde Adefioye.

Doorgeslagen politieke correctheid

Langs de andere kant kan het stuk echter ook rekenen op verdediging. Ruëll zelf gaf eerder deze week in een interview met De Standaard aan dat hij volledig achter zijn bewerking staat. “De voorstelling gaat over racisme en dat wil je aan den lijve laten voelen,” zei hij, alvorens de “doorgeslagen politieke correctheid” aan te halen die de kunst in de weg staat. (DS 12 maart) Volgens Ruëll is de functie van theater net het provoceren. In dat opzicht is hij natuurlijk geslaagd.

Ook Marc Reynebeau schreef enkele dagen later in zijn column dat “theater geen safe space [hoeft] te zijn” (DS 14 maart), hoewel hij eveneens aandacht had voor de hedendaagse context waarin de kritiek ontstaat.

Context matters

Die maatschappelijke context is cruciaal in de discussie. Toen Claus het stuk in 1970 schreef, was het net de anti-koloniale boodschap die controverse uitlokte. Er was op dat moment nog weinig plaats voor een kritische terugblik op het Belgische koloniaal verleden, en het kan niet ontkend worden dat Leopold II een belangrijke rol speelde in dat debat.

In 50 jaar tijd is er natuurlijk een heel deel veranderd. Het feit dat het zwartepietendebat überhaupt bestaat is daar bewijs van, alsook de in 2010 gepubliceerde bestseller Congo: een geschiedenis van David Van Reybrouck. Dat de voorstelling in de jaren 70 revolutionair was, betekent dus niet dat ze dat vandaag de dag nog steeds is.

Als we Claus’ revolutionaire boodschap in ere willen houden is het misschien dan net beter om mee met de tijd te evolueren, en om rekening te houden met de stemmen die in de geschiedenis aan de kant zijn geschoven.


Wilt u meer weten over Hugo Claus en zijn werken? In het Letterenhuis, dat ook het Clausarchief bewaart, loop op dit moment een expo over de schrijver. Ook boekhandel de Slegte houdt binnenkort een tentoonstelling.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *