De waarheid vreemder dan fictie

migratie

Waiting in transit. © Rhomi Martens

Vrijdagavond was ik te gast in het Fotomuseum. Daar stelde mijn goede vriend Pablo Cepeda samen met zeventien andere jonge kunstenaars zijn werk tentoon onder leiding van Piazza dell’Arte, een vzw die de kunst- en cultuurbeleving van jongeren stimuleert. Bij mijn aankomst vliegt Pablo me in de armen. We hebben elkaar al lange tijd niet meer gezien. Zonder al te veel woorden te wisselen, neemt hij me bij de arm en zegt dat hij me zijn werk zal tonen. Kunst, migratie en machteloosheid, dat zou me te wachten staan. Ik stem in en laat me gewillig meevoeren.

Tekst: Tine Rombouts, beelden: Rhomi Martens

Beklemmende kunst in lift

Duizelingwekkend. Ik sta ondertussen al een ellendig lange minuut in een lift. ‘Handtekening van de vreemdeling’, ‘dit is geenszins een identiteitsbewijs noch een nationaliteitsbewijs’, ‘weigering van verblijf’. De zinnen worden me in het gezicht gedrukt en ik kan er niet onderuit. De hele lift is bekleed met formele documenten uitgevaardigd door de Belgische overheid, zelfs het plafond. Bevreemdend. Het is onmogelijk niet te kijken. De meest aanstootgevende zinnen zijn onderlijnd en omcirkeld, de vertrouwelijke gegevens geschrapt. De lift staat stil op de eerste verdieping. Ik zie Pablo’s mond bewegen en tracht verder te luisteren. Zijn werk heet ‘Waiting in transit’. Hij koos voor de lift om mensen letterlijk te laten stilstaan. Om mensen te confronteren met de werkelijkheid, op een moment dat ze niet kunnen weglopen, noch kunnen wegkijken. “It’s nice, but not so nice”, hoor ik hem zeggen.

Een lift navigeert mensen doorheen het gebouw. Het leidt mensen van de ene plaats naar de andere, en terug. Dezelfde autoriteit die deze documenten in zich dragen. Slecht nieuws en je wordt het land uitgezet. Goed nieuws en je mag blijven. Een stilstaande lift voor de aansleep van de procedure. Alsof de deuren nooit zullen opengaan, en als ze opengaan, weet je nog niet wat er zich achter de deuren bevindt. Claustrofobisch, zeg ik. “En dat is de bedoeling”, gaat Pablo verder. Als vreemdeling in België zit je vast in een procedure, gevangen tussen regels, zonder enige zekerheid over de uitkomst.

‘Ongelukskoekje’

We lopen door naar zijn tweede werk: de ‘bittersweet fortune cookies’. Of de ‘unfortune cookies’, zoals Pablo ze graag noemt. Een grote ronde tafel waarop honderden fortune cookies schitteren. De gasten worden uitgenodigd om eentje open te breken. Terwijl ik zelf mijn koekje neem, geeft Pablo me wat meer uitleg bij zijn werk. “Elk koekje is gevuld met een boodschap die een vreemdeling in België te horen krijgt.” Ik breek mijn koekje open en lees: “You must establish a romantic relationship with someone who earns 120% of the average salary.”

migratie

Bittersweet fortune cookies. © Rhomi Martens

Wanneer je als vreemdeling je grote liefde in België vindt, dan moet deze persoon toereikende bestaansmiddelen hebben. Deze moet in staat zijn de ‘vreemdeling’ te onderhouden. Dat is het geval als de bestaansmiddelen gelijk zijn aan minstens 120% van het leefloon tarief ‘persoon met een gezin ten laste’. Momenteel bedraagt dat 1.505,78 euro. Deze laatste mag zelf ook werken, maar is beperkt door de oranje kaart (Attest van Immatriculatie) die elke zes maanden opnieuw goedgekeurd moet worden. Hierdoor haken veel werkgevers af, die immers met jaarcontracten werken. Pablo gaat verder: “Je wilt hier werken en je hebt ook de nodige capaciteiten om aan een job te geraken, maar het kan niet. Op die manier wordt je de mogelijkheid ontnomen om een eigen leven uit te bouwen. Je bent vanaf het begin afhankelijk.” En datzelfde lot is velen beschoren. Ze worden niet beoordeeld op wat ze doen of kunnen, maar op wie ze zijn. Op hun identiteit.

migratie

Bittersweet fortune cookies. © Rhomi Martens

Ik wandel wat rond om reacties op te vangen. Enkelen zijn geïnteresseerd in het werk. Anderen lachen met de boodschap in het koekje. “120%, da’s niet zo veel”, hoor ik. En ze gaan weer verder. Ik hoopte om een uitzondering opgevangen te hebben, maar blijkbaar was ik niet de enige die zulke reacties te horen kreeg die avond. Sommigen lachen het weg, anderen zijn gedesinteresseerd. Nog anderen hebben gewoon honger en verorberen gedachteloos enkele koekjes. Ze kunnen nog net de nodige waardering opwekken om hun onverschilligheid te onderdrukken. Dit werk is een aanklacht, een proteststem, van een persoon die een inkijk geeft in de confrontaties waarmee iemand die buiten zijn geboorteland een nieuw leven probeert op te bouwen te maken krijgt. Maar bij de toeschouwer overheerst en verblindt schijnbaar het verlangen naar entertainment.

Is het absurd om te spotten met de waarheid als

de waarheid op zich absurd is?

De realiteit wordt weggehoond. De waarheid lijkt vreemder dan fictie, alleen kan je dit soort dingen niet verzinnen. Is het absurd om te spotten met de waarheid als de waarheid op zich absurd is? Het is een afstandelijke werkelijkheid voor degenen die het nooit van dichtbij hebben meegemaakt.

Die avond leek het alsof we nog mijlenver afstaan van een inclusieve maatschappij. Ik vraag aan Pablo met welke boodschap hij het publiek naar huis wil laten gaan, waarop hij me antwoordt: “Ik wil geen expliciete boodschap geven. Ik hoop dat mijn werk een dialoog start, want zonder dialoog kan geen multiculturele samenleving bestaan. Eerst moeten mensen erover nadenken, het bespreken, bediscussiëren, en pas dan kan interculturaliteit volwaardig geïntegreerd worden in de maatschappij.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *