Vlees zonder dode dieren: De opkomst van kweekvlees

kweekvlees

‘s Werelds eerste kweekvleesburger in Londen, 5 augustus 2013. Bron: Reuters.

Het is intussen alom bekend: de impact van vlees is groot. Vlees put onze hulpbronnen uit, is wreed voor de dieren, draagt bij aan de klimaatverandering, veroorzaakt voedselveiligheids- en volksgezondheidsproblemen en stoot volgens de Verenigde Naties meer broeikasgassen uit dan de hele transportsector samen. De huidige intensieve veehouderij kan dus niet blijven bestaan. Maar wat is het alternatief?

Door: Tine Rombouts

Het antwoord op deze vraag ligt mogelijk bij ‘kweekvlees’, of de Engelstalige variant van deze term: ‘clean meat’. Zoals het woord al suggereert, is er een manier om vlees te kweken zonder leed aan dieren te veroorzaken. Dat kan door een aantal stamcellen te ontnemen van het dier, deze te isoleren en vervolgens bijna oneindig te laten vermenigvuldigen. Een paar cellen kunnen zo uitgroeien tot maar liefst tien ton vlees. In de praktijk betekent dit dat je kip kan eten, terwijl deze kip voor je neus in het gras rondhuppelt.

’s Werelds eerste kweekvleesburger

Om deze ontwikkeling te schetsen, moeten we terugspoelen naar 2013, toen Mark Post, Nederlandse wetenschapper, debuteerde met kweekvlees tijdens een publieke proeverij in Riverside Studios in West-London. Het idee broedde al langer onder wetenschappers (zo wordt Willem Eelen, ook Nederlands wetenschapper, beschouwd als geestelijke vader van kweekvlees), maar Post bewees dat het ook werkelijk werkte. Hij demonstreerde als eerste kweekvlees aan het brede publiek in de vorm van een doodgewone hamburger.

kweekvlees

De chicken nuggets van JUST, Inc. Bron: JUST, Inc.

In diezelfde periode rommelde het ook in de Verenigde Staten. In Silicon Valley, San Francisco, het baken voor innovatie en ondernemerschap, bleken enkele biostartups al aan de ontwikkeling van kweekvlees te werken. Drie jaar na Post’s debuut, in 2016, presenteerde Memphis Meats zo de eerste kweekvleesgehaktbal. In 2017 demonstreerden ze hun eerste gerechten op basis van kip en eend. Ook JUST, Inc. maakte ondertussen bekend dat ze al een jaar aan de ontwikkeling van kweekvlees werkten.

Product van de biotechnologie

Hoe deze innovatieve bedrijven van stamcel tot kweekvlees komen, is een andere vraag. Daarvoor moeten we ons verplaatsen naar de biotechnologie waar kweekvlees al jaren onder wetenschappers bekend is. De eerste stap in het kweekvleesproces is de stamcel, dewelke zonder leed van een dier kan worden ontnomen. De volgende stap is het vermenigvuldigen van deze stamcellen tot vlees door de toevoeging van nutriënten (voedingsstoffen) zoals suikers, zouten en eiwitten. De cellen groeien zo uit tot een product dat qua vorm, smaak en textuur op traditioneel vlees lijkt. Het vlees krijgt dan de unieke smaak die wij gewoon zijn.

Vlees zonder leed

Het klinkt allemaal vergezocht, maar de reden ligt voor de hand. De veehouderij is namelijk een grote boosdoener van heel wat problemen waarmee mens, dier en planeet vandaag kampen. De veehouderij gaat gepaard met dierenleed, klimaatverandering, uitputting van hulpbronnen en veiligheids- en gezondheidsrisico’s. Dieren worden vervoerd onder inhumane transportomstandigheden en vervolgens verminkt in industriële slachthuizen. Koeien en schapen stoten grote hoeveelheden methaangas uit, waardoor ze in grote mate bijdragen aan het broeikaseffect. De veehouderij verbruikt enorme hoeveelheden graan, water en land om hun dieren te voorzien. Vleesproducenten maken gebruik van antibiotica, groeihormonen en pesticiden om tegemoet te komen aan de alsmaar stijgende vraag naar vlees. Logisch dat steeds meer studies wijzen op de gevaren van vlees. Zo publiceerde het International Agency for Research on Cancer (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in 2015 dat het eten van bewerkt vlees zoals charcuterie kankerverwekkend is, en de consumptie van rood vlees waarschijnlijk kankerverwekkend. De resultaten zijn gebaseerd op 800 studies over het verband tussen kanker en vleesconsumptie en bevestigen de aanbevelingen van onderzoekers en dokters om niet te veel vlees te eten. Bovendien is de productie van vlees de afgelopen vijftig jaar vervijfvoudigd. Het is een ijzeren wet dat in alle landen waar de economie groeit, de productie en consumptie van vlees toeneemt. Voor enkele innovatieve ondernemers waren dat genoeg redenen om tot actie over te gaan.

Kweekvlees is daarentegen een pak minder schadelijk voor het milieu. De biostartups schatten dat de productie van kweekvlees minstens vijftig, maar wellicht negentig procent minder milieubelastend zal zijn dan de traditionele manier van vlees produceren.

kweekvlees

Bron: Bloomberg

Kweekvlees is daarentegen een pak minder schadelijk voor het milieu. De biostartups schatten dat de productie van kweekvlees minstens vijftig, maar wellicht negentig procent minder milieubelastend zal zijn dan de traditionele manier van vlees produceren. Het plaatje lijkt te kloppen: je hebt het dier, het leed, het graan, het water en het land niet nodig. Je hebt enkel een cel nodig. Bovendien beschouwen deze ondernemers kweekvlees niet als vleesvervanger, maar als vlees. De verschillen zouden miniem zijn en volgens sommigen zelfs onbestaande. De consument lijkt dus op niets in te hoeven boeten: hij krijgt al het goede, zonder al het slechte.

Of dit allemaal klopt, valt uiteraard af te wachten. Het is ook een ijzeren wet dat massaproductie en -consumptie gepaard gaan met uitbuiting. Als deze ontwikkeling zich voortzet, zal de toekomst uitwijzen wat de effecten zijn van de productie van kweekvlees op grote schaal. Vanuit de dierenrechtenhoek is er bovendien ook een ethisch bezwaar. Zij beargumenteren dat kweekvlees onze houding tegenover dieren niet zal veranderen. Dieren zijn volgens hen geen consumptiemiddel voor de mens, en kweekvlees houdt dit beeld wel in stand.

Uitdagingen

Op dit moment is bijna alles al eens gekweekt. Van rundsvlees, eend, vis, lever, foie gras, chorizo tot zelfs vis. Maar de kweekvleesindustrie staat nog voor drie grote uitdagingen:

Ten eerste de consumenten. Alle argumenten wijzen één richting uit, maar eerst zullen de consumenten overtuigd moeten worden. Het verhaal klinkt rooskleurig, maar het vertrouwen van consumenten kan soms moeilijk te winnen zijn. Aan de basis van deze innovatie ligt namelijk ons vermogen en onze bereidheid om onze perceptie over voeding te veranderen. Het is een eeuwenoude traditie die plots in vraag komt te staan, wat voor gewoontebeesten niet makkelijk te verteren valt. Bovendien gaat je maag ook niet bepaald grommen van de term kweekvlees. De vraag is dus hoe je dat uitlegt en nog belangrijker, hoe je vervolgens het product aan de man brengt.

Ten tweede de technische obstakels. Om kweekvlees intrede te laten maken op de markt, zal eerst de productiekost moeten verlagen. Enkel zo zal kweekvlees kunnen concurreren met traditioneel vlees. Daarbij is het prijskaartje van de nutriënten die nodig zijn om de stamcellen te doen groeien momenteel nog hoog.

Ten derde de overheidsregulering. Zonder steun van de overheid zal er helaas helemaal niets gebeuren. Nederland heeft de introductie van kweekvlees alvast geweigerd. De vraag is nu waar het eerste stukje kweekvlees over de toonbank zal rollen. De biostartups zoeken gericht naar mogelijke landen om hun product te lanceren. Zo is JUST, Inc. verwikkeld in onderhandelingen met vlees- en voedselbedrijven in de rest van Europa, maar ook Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië staan al in hun vizier.

Verder is het ook afwachten hoe de traditionele vleesindustrie zal reageren. Zullen boeren omschakelen naar het produceren van kweekvlees? Of zullen er samenwerkingen tot stand komen? Zal traditioneel vlees een luxeproduct worden? Of betekent deze innovatie het einde der tijden voor vleesboeren? Daarenboven zijn de boeren allesbehalve happig op de term ‘clean meat’, want dat suggereert dat conventioneel vlees vuil zou zijn. Ook Mark Post vindt dit label maar niets. “En er is geen vertaling voor het Nederlands, Frans of Duits”, voegde hij daaraan toe.

Eind 2018

In tegenstelling tot de verwachtingen van Mark Post, die de commerciële intrede van kweekvlees enkele decennia toeschreef, voorspellen de biostartups dat het eerste kweekvlees eind dit jaar de verkoop zal ingaan. Terwijl de geruchten de ronde doen, is één ding zeker: vlees en dode dieren zijn niet langer onlosmakelijk met elkaar verbonden. De kans is dus reëel dat we in 2019 schijnbaar schaamteloos vlees zullen kunnen eten.

Meer artikels vind je in het nieuwste magazine van Verrekijkers, gratis verkrijgbaar op de Stadscampus van de Universiteit Antwerpen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *