Effect COVID-19 op mensenrechten in Nicaraguaanse en Belgische gevangenissen

De COVID-19 pandemie deed ongelegen haar intrede in landen waar een menswaardig gevangenisbeleid vaak ontbreekt op de politieke agenda. Onderbescherming in Nicaraguaanse gevangenissen en overbescherming in Belgische gevangenissen knipogen naar mensenrechtenschendingen. Waar ligt de gouden middenweg in het bieden van menselijke bescherming in gesloten centra tijdens een pandemie? 

Door Bert Leysen

Het presidentieel koppel ziet een bondgenoot in COVID-19

Over de omgang van de Nicaraguaanse staat met de COVID-19 pandemie kunnen hele boeken geschreven worden. In dezelfde stijl als andere wereldleiders ‘met ballen aan hun lijf’ (Trump, Bolsonaro, Poetin, …) werd zelfs nog in mei duchtig door de Nicaraguaanse overheid ontkend dat het coronavirus vaste voet aan grond had gekregen in Nicaragua. María Elena Salgado García, een jonge Nicaraguaanse academica, schetst in MO hiervan een treffend beeld.

Rosario Murillo en Daniel Ortega

Presidentieel koppel Rosario Murillo en Daniel Ortega

Ze hebben ons praktisch overgelaten aan de wet van de sterkste – die overleeft.

Er zijn zelfs grimmige stemmen die in dit beleid een bewuste strategie ontwaren. Melvin Sotelo, een Nicaraguaanse socioloog die momenteel in Brussel woont, vermoedt dat het politiek interessant is voor het presidentieel koppel Ortega-Murillo (en evt. opvolgers in de familie) om COVID-19 ten volle in Nicaragua te laten rondgaan. Hun luidste critici met reeds opgebouwd gezag zijn immers voornamelijk ouderen, die een groter risico hebben om te sterven aan deze ziekte.

Tweemaandelijkse rapporten over mensenrechtenschendingen

We wisten al van vorige rapporten van Het Colectivo de Derechos Humanos Nicaragua Nunca Más dat er in Nicaragua, en in het bijzonder in haar gevangenissen, regelmatig mensenrechtenschendingen gebeuren. Ondertussen durft het Colectivo stellen dat de Nicaraguaanse staat systematisch haar gevangenen dwingt om ongekleed in de cel te zitten, klaarblijkelijk met het doel om deze personen te ontmenselijken.

In het rapport van juli toont het Colectivo verschillende getuigenissen van familieleden van gedetineerden. Naar aanleiding van het eerste officiële COVID-19 geval in Nicaragua wilden deze mensen hun gedetineerde (en vaak fysiek verzwakte) familielid voorzien van de nodige bescherming: alcoholische handgel en mondmaskers. Dit werd niet toegelaten.

Bij een bepaalde gevangene werd eerst door de gevangenisleiding ontkend dat hij symptomen van COVID-19 had, en werd er geen actie ondernomen tot het zo erg werd dat hij werd opgenomen in het ziekenhuis met een longontsteking en uiteindelijk stierf. Zoals Salgado García aangaf, was er in mei volgens de officiële website van het ministerie van Volksgezondheid een opvallende toename van het aantal longontstekingen, zonder dat de oorzaak hiervan genoemd wordt.

Een andere getuigenis uit het rapport (juli 2020) van het Colectivo illustreert hoe de gedetineerden steun zoeken bij elkaar:

“Iedereen was uitgeput, krachteloos, ziek, en we kregen geen medicatie, omdat ze [de cipiers] hier zeiden dat er geen medicatie was. Het was heel hard, maar dan was er iemand die wel iets had en beter werd, en die gaf dan iets aan iemand die er slechter aan toe was en zo hebben we allemaal elkaar gesteund. Ze hebben ons praktisch overgelaten aan de wet van de sterkste – die overleeft”* 

Belgische woonzorgcentra en gevangenissen in quarantaine

Waar in Nicaragua de gedetineerden aan hun lot worden overgelaten vanwege het gebrek aan bescherming tegen het virus, lijkt zich het tegenovergestelde in België af te spelen.

Het is oud nieuws dat er in Belgische gevangenissen schendingen van mensenrechten plaatsvinden, getuigen de vele veroordelingen van de Belgische staat hiervoor door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De COVID-19 pandemie voegt hier een nieuwe dimensie aan toe.

De algemene oproep van overheidsinstanties om massaal het gezond verstand te gebruiken lijkt een selectief en opportunistisch karakter te bevatten. Waar is de gouden middenweg in deze globale crisis?

Aanvankelijk gaf België te weinig aandacht aan de bescherming van bewoners in woonzorgcentra en andere zogenaamde ‘collectiviteiten’. Men focuste op het vrijwaren van de ziekenhuiscapaciteit door woonzorgcentra, gevangenissen en andere instellingen in quarantaine te plaatsen en ziekenhuisfuncties over te nemen indien een uitbraak zich binnen de muren voordeed.

Echter vaak zonder de nodige middelen en/of de juiste kennis en expertise om gepaste maatregelen te nemen. Dit leidde tot een situatie waarin enkel sociale isolatie van de bewoners overbleef als bescherming van de fysieke gezondheid. Het afnemen van sociaal contact resulteerde in het afnemen van de autonomie van de bewoners in deze instellingen. Uiteindelijk versoepelden de strenge maatregelen voor woonzorgcentra, vooral omdat de randvoorwaarden verbeterden: beschikbaarheid van maskers en schorten, verhoogde kennis op het terrein over infectiecontrole, en de opgeschaalde ‘test and tracing’ strategie.

Voor gedetineerden bleef de versoepeling echter uit. In juli 2020 dienden dierbaren van gedetineerden een collectieve klacht in tegen de Belgische Staat. Ze uitten hun ongenoegen over de aanpak in Belgische gevangenissen ten opzichte van de corona-maatregelen. Daarnaast stelden dezelfde dierbaren vast dat er sprake is van machtsmisbruik en willekeur:

“Er zijn heel wat gedetineerden, mijn man is er een van, die voorgesteld hebben om vrijwillig in quarantaine te gaan indien men hen toestaat weer fysiek contact met hun dierbare te mogen hebben. Alle families van de gedetineerden, ik uiteraard ook, zijn zelfs bereid een attest van een dokter af te geven dat wij gezond zijn! Niemand reageert op dit voorstel, terwijl dit juist minder werk voor de cipiers zou betekenen. Jazeker, hij hoeft de deur van de gedetineerde dan niet meer te openen voor de wandeling als de gedetineerde in quarantaine is.” (Iris Greeven)

Het blijft moeilijk in de Belgische gevangenissen. Cipiers vinden het nog te vroeg om versoepelende maatregelen in te voeren en hielden daarom eind vorige maand een staking. Vliegtuigen stijgen op, televisieprogramma’s worden opgenomen, winkels en horeca ontvangen terug klanten en dat vaak in situaties die de veiligheidsmaatregelen niet respecteren. De algemene oproep van overheidsinstanties om massaal het gezond verstand te gebruiken lijkt een selectief en opportunistisch karakter te bevatten. Waar is de gouden middenweg in deze globale crisis?

Naar een menswaardig gevangenisbeleid?

De schending van mensenrechten kan meerdere kanten uitgaan in deze COVID-19-crisis. Enerzijds door onderbescherming en het schenden van het recht op gezondheid zoals in Nicaragua, anderzijds door overbescherming door een zeer grote inperking van fysiek sociaal contact met dierbaren zoals in België.

Een humaan gevangenisbeleid is moeilijk te realiseren, voornamelijk in landen zoals Nicaragua waar dit thema de laatste jaren niet de nodige politieke aandacht heeft gekregen. Ook in België is er op dit vlak nog werk aan de winkel.

Tijd om dit punt op de politieke agenda te plaatsen.

 

*Citaat vertaald door Bert Leysen.

Origineel citaat uit het rapport: “Todo el mundo estaba tirado, sin fuerzas, enfermos y sin medicamentos, porque acá decían que no hay medicamentos. Fue algo muy duro, pero ahí el que tenía e iba mejorando le daba al que estaba peor y así todos nos íbamos apoyando, prácticamente nos dejaron a la ley del que aguante sobrevive.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *