BREAKfast: intercultureel en duurzaam ontbijt op de UA
14 november 2006 in Zomaar een Dak, de uitvalsbasis van de Pastorale Dienst op de Universiteit Antwerpen. Mijn vingers nog aflikkend van het over(h)eerlijke fruitsap en het biologisch brood zet ik mijn recorder op. Voor mij zit Mathias Mallentjer, één van de enthousiaste trekkende krachten achter breakFAST, het interculturele en duurzame ontbijt dat sinds dit academiejaar wordt georganiseerd op de UA.
Mathias, hoe was het eerste interculturele en duurzame ontbijt?
Mathias Mallentjer: Uitstekend. De opkomst was zeer hoog. 120 studenten, personeelsleden en zuidergasten kwamen op deze eerste editie af. Er waren buitenlandse gasten van Stadsklap (een project van het stedelijk onthaalbureau PINA waarbij nieuwkomers Antwerpenaren ontmoeten die al langer in de stad wonen) en ook een hoop studenten van Linguapolis (het vernieuwde instituut voor taal en communicatie van de UA). Allen hadden ze hetzelfde doel: Nederlands oefenen en het beter leren kennen van de Belgen. Alles werd opgegeten en er was volop dialoog tussen verschillende studenten, personeelsleden en zuidergasten. Dit overtrof al onze verwachtingen – en de mijne waren nochtans zeer hoog. Vorig jaar hadden we ook een duurzaam ontbijt tijdens de Awareness Week. Daar kwamen toen 30 studenten op af. Voor deze eerste breakFAST mikten we op 50 mensen. Er kwamen uiteindelijk 120 mensen over de vloer. De promotie en het concept van het ontbijt blijken een groot succes. Verbluffend.
Het concept lijkt een schot in de roos. Hoe verklaar je de hoge opkomst?
MM: De grote kracht is de ontbijtvorm. De mensen komen allemaal met een lege maag en het ‘net uit mijn bed’-gevoel is het glijmiddel dat onbekenden met elkaar verbindt en hen aan het praten brengt. Het ontbijt zorgt voor de juiste sfeer om andere mensen te ontmoeten. Iedereen heeft honger en heeft die ochtend precies hetzelfde gedaan: opgestaan.
Het doel was om studenten bewust te maken van enerzijds armoede en integratieproblematiek en anderzijds duurzame producten. De ontbijten gaan door in Zomaar een Dak. Het vormt zo een deel van de vaste partnerwerking tussen de Pastorale Dienst en USOS. Daarnaast werken we voor elk ontbijt ook samen met een aantal andere partners als Stadsklap, het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid en –Beheer (IOB), de dienst Internationale Samenwerking (dIS). Linguapolis wil ook graag samenwerken.
Het is de bedoeling het concept van het duurzame ontbijt nog eens herhalen tijdens de Awareness Week. Deze week stond vorig jaar in teken van ecologische schuld en verspilling. Het blijkt helemaal niet moeilijk om een ontbijt samen te stellen met duurzame producten (lees ethische producten, maar ook biologische producten van eigen bodem). We werken hiervoor samen met de Oxfam-Wereldwinkels en Het Natuurhuis. Bij Colruyt en Delhaize hebben we ook gepolst of ze wilden samenwerken, maar zij gingen hier niet op in. In principe geven we de organisaties ook gelegenheid om informatie te verspreiden. Voor deze editie konden ze echter niemand vrijmaken.
De interculturele component steunt een beetje op het concept van Stadsklap. In dit project van de Dienst Integratie van Antwerpen treden nieuwkomers die het verplichte inburgeringstraject volgen in gesprek met Antwerpenaren over allerlei onderwerpen uit het dagelijks leven. Er zijn hier op de campus veel buitenlandse studenten van wiens aanwezigheid de Antwerpse student zich niet eens bewust is. BreakFAST wil de studenten eerst en vooral bewust maken van de verschillende bevolkingsgroepen die in hun studentenstad leven.
Heeft de modale student nood aan bewustmaking?
MM: Uit onderzoek is gebleken dat meer dan 30% van de universiteitsstudenten vindt dat er niets moet gedaan worden aan de armoede in België! Er is dus zeker en vast nood aan bewustmaking over armoede en integratieproblematiek. Nog belangrijker is dat de studenten eens in contact komen met andere bevolkingsgroepen dan de commilitiones van de studentenclub. Voor het onbekende en ongekende ontstaat er vaak een agressieve angstreflex.
Kan een ontbijt hier wel een bijdrage toe leveren? Kan het deze angstreflex doorbreken?
MM: BreakFAST is zeer klein, misschien te klein om grootse dingen te bereiken. Maar we kunnen ergens het verschil maken. Er zijn zoveel organisaties in Antwerpen die werken rond migratie, armoede en uitsluitingproblematiek. Maar de studenten hebben hier maar weinig weet van. Projecten als Stadsklap of Cultuurcafé zijn niet zo ingeburgerd in het studentenmilieu. BreakFAST kan dienen als een springplank voor deze studenten en zo het bewustzijn vergroten. We hopen op een vermenigvuldigingseffect waarbij studenten of personeelsleden eigen duurzame ontbijten zullen inrichten en ons eventueel zullen contacteren om mee te werken.
Wij zijn toch de intelligentsia van morgen, de beleidsmakers van de toekomst die beslissingen in een intercuturele context zullen moeten nemen. De vorming op de universiteit is al te vaak theoretisch. Ok, op dit moment is er de uitbouw van een richting als Sociale en Economische Wetenschappen en wordt er een week van de sociale economie ingericht, maar toch is er nood aan praktijkgerichte vakken en aan gelegenheden waar studenten in contact kunnen komen met de werkvloer, met de beleidsdomeinen en doelgroepen waarover ze studeren. Wat als een afge- studeerde TEW’er in een directeursfunctie zit en overgaat tot een massaontslag? Zo iemand moet tijdens zijn studies in contact gebracht worden met de groepen mensen die hier onder zouden kunnen lijden. Op dit moment kent zo iemand te weinig de gevolgen, hij kent geen sociale uitsluiting…
Hoe ben jij zelf geprikkeld geraakt door deze organisaties?
MM: Door de Sociale Stage van USOS en door naar de Volksuniversiteit (een organisatie om de armsten een kans te geven samen te komen, te spreken en gehoord te worden) te trekken. Beide projecten gaan deels uit van het idee mensen te helpen door er eens naar te luisteren en door ermee te praten. Zo kom je meer te weten van hun leefwereld alvorens te handelen. De Sociale Stage is een onderdeel in het leerproces naar de exposure toe. We moesten een keer meedraaien in een sociaal project in België. Dit vormde een eerste situatie waardoor we in contact kwamen met iets nieuws, iets onbekends. Dit leerde om eens naar je eigen samenleving te kijken en stil te staan bij de vraag: hoe doen wij het?
Ik ging naar Stadsklap en ook naar Cultuurcafé van vzw Recht-Op op het Kiel. Dit prikkelde mij zo hard. Overal waar ik kwam, leerde ik nieuwe mensen kennen, armen, ouderen, nieuwkomers, jongeren… Dit waren goede er- varingen, maar toch knaagde het gevoel “Waarom ben ik hier de enige student?”. Ik ben toen gaan praten met de coördinatoren van de projecten en besloot te proberen daar iets structureel aan te doen. Het idee was geboren.
DE START VAN EEN MOOI PROJECT...
MM: De uiteindelijke uitwerking van het project was een samenloop van omstandigheden. Vorig jaar hadden we het ontbijt tijdens de Awareness Week. Iets later kwam Joris Michielsen van USOS af met het idee om zuiderse ontbijten te organiseren – een ideetje dat hij had gevon- den op de site van FUCID (Fondation Universitaire pour la Coopération Internationale au Développement), de USOS van de universiteit van Namen zeg maar. Daar or- ganiseren ze ontbijten en lunchen met zuiderse proff en die te gast zijn op de universiteit. Joris wilde iets gelijk- aardigs doen met de Zuiderse studenten en proff en hier in samenwerking met dIS van de UA. Het idee verdween nog even in de koelkast, maar dit jaar zaten we samen met alle geïnteresseerden en breakFAST was een feit.
En hoe ziet de toekomst van breakFAST er uit?
MM: Deze editie was zeer geslaagd. Er was veel interactie, maar toch hebben we nog veel bij te leren. De gesprekken moeten soms wat op gang worden getrokken. Bij de Ant- werpse studenten heerst er soms nog wat angst en verle- genheid. We zullen op zoek moeten gaan naar manieren om het ijs te breken, openers, discussielijnen… Vroegere initiatieven als de Culture Pub (café na de Tweespraken- cyclus ter bevordering van de interculturele dialoog tus- sen de studenten van het IOB en de UA) werden ook ge- confronteerd met dit probleem en dat leidde toen tot de stopzetting.
We willen het ontbijt ook zo laagdrempelig als mogelijk houden, eventueel gratis. Dit moet echter wel haalbaar blijven. Kunnen we dit blijven betalen? Het eerste ontbijt werd volledig bekostigd door USOS, maar voor de vol- gende ontbijten zullen we naar nog andere partners op zoek moeten gaan. Meer volk zullen we misschien niet aankunnen. We zullen selectiever moeten zijn, met in- schrijvingen werken, zeker als door de mond aan mond reclame breakFAST nog bekender wordt.
Het tweede ontbijt gaat door op 21 december 2006 als deel van Kerst op UA. Dan nodigen we de buitenlandse studenten uit om ook in kerstsfeer te komen. Deze stu- denten kunnen netwerken opbouwen waarop ze tijdens hun verdere verblijf aan de UA nog kunnen steunen. In het tweede semester komt er nog een ontbijt met de men- sen van de Vierde Wereld tijdens de Week van de Sociale Economie. Over de inhoud van een vierde editie is de discussie nog gaande.
Kortom, over de gehele lijn was het een geslaagd begin. Er waren ook veel medewerkers die vroeg zijn opgestaan om de mensen te bedienen. Bij deze, bedankt! Zelf geen zin om eens mee te helpen? Hoe meer handen, hoe meer vreugd!
Joris Michielsen