Op weg naar het beloofde land

Het verhaal van een containervluchteling

Proberen te begrijpen wat hem is overkomen, dat is alles wat M’Barek mij vroeg. Hij zegt dat hij dankbaar is voor alles wat België hem heeft gegeven en hij wil graag iets teruggeven. Al is het maar een verhaal. Een lang verhaal, over hoe hij illegaal naar hier vluchtte omdat hij in Mauritanië niet mocht zeggen wat hij dacht. We proberen zijn vlucht een klein beetje over te doen zodat ook anderen kunnen begrijpen waarom en hoe mensen soms moeten vluchten.

Waarom ben jij uit Mauritanië weggevlucht?

Niet alleen Mauritanië, maar ook veel andere Afrikaanse landen hebben moeite met het respecteren van mensen voor wat ze zijn. Er is veel dat niet getolereerd wordt, zoals een afwijkende godsdienst, andere etnie, andere mening of een andere seksuele voorkeur. De problemen met vrije meningsuiting en mensenrechten zijn ook niet nieuw. Vroeger werden mensen die opstandig waren een tijdje opgesloten in de gevangenis, maar met de komst van de VN en de vele andere ngo’s die toezien op het naleven van de mensenrechten is dat veel moeilijker. Nu zien onze leiders het als een betere oplossing om moeilijke individuen meteen af te maken. Zo kunnen ze achteraf niets meer gaan vertellen. De woestijn is groot genoeg om een heleboel mensen in te doen verdwijnen. Maar daarom zijn er ook meer mensen die vluchten, omdat ze weten dat hun leven gedaan is als ze opgepakt worden.

Maar er zijn toch ook mensen die omwille van andere redenen wegvluchten?

Er zijn natuurlijk ook mensen die om economische redenen migreren. Dat is een groot verlies voor Afrika, want het zijn vooral de jonge mensen die wegvluchten. Jammer genoeg moeten zij net hun landen opbouwen en verzwakt hun vertrek die landen nog meer.

Waarom ben je gevlucht naar België?

Het was niet mijn keuze om naar België te komen. Als je beslist te vluchten zoek je eerst mensen die je daarbij kunnen helpen. Ze zullen je nooit zeggen waar ze je naartoe helpen vluchten. Ik ben niet gevlucht in een klein bootje zoals je vaak op tv ziet. Ik ben naar hier gekomen als verstekeling op een groot schip. Zelfs onderweg wist ik niet wat mijn bestemming was. Sommigen vluchten ook naar buurlanden, maar die hebben vaak dezelfde autoritaire systemen en dezelfde problemen met het respecteren van de mensenrechten. Hoe verder je van je probleem kan vluchten, hoe minder risico’s je loopt.

Was het een keuze van de ene dag op de andere om te vertrekken?

Nee. Vluchten is iets dat je goed moet voorbereiden. Maar de dag dat je beseft dat je moet vluchten omdat het risico te groot wordt, dan ben je bereid er alles voor te doen en er alles voor te geven. Je moet er ook veel voor overhebben. Mijn traject heeft me 4000 euro gekost. Voor ons is dat een fortuin. Die vlucht is een hele onderneming, met verschillende mensen die je zeggen waar je heen moet. Dat betekent ook dat je op elk moment klaar moet zijn om te vertrekken. Je moet dus al ruimschoots op voorhand afscheid nemen van je dierbaren.

Hoe was het emotioneel voor jou om alles achter te laten?

Het is niet gemakkelijk om te vluchten. We weten dat we bij ons alles hebben om gelukkig te zijn, maar onze landen worden niet goed beheerd. Als mensen vluchten is daar altijd een reden voor. Je laat niet zomaar je familie achter. In mijn land zijn de deuren nooit op slot. Waar je ook maar binnengaat, ze zullen je eten en drinken geven. Achteraf vragen ze pas wie je bent. Dat is iets dat je niet zomaar vervangt. Wij hebben een sterke band met onze ouders, elke dag eten wij samen. Beeld je dan eens in hoe het is om te vertrekken en misschien nooit meer te kunnen terugkeren. We vetrekken zonder retourticket.

Hoe ben je dan uiteindelijk gevlucht?

Op een dag moest ik naar de haven gaan. Daar word je met een klein bootje naar een groot schip gebracht. De schepen liggen er immers niet aan een kaai zoals hier. Zo’n schip is als een stad, zo groot lijkt het. En voor het personeel op de boot zijn wij gewoon een andere vorm van handelswaar.
De reis heeft ongeveer drie en een halve week geduurd. Tijdens de overtocht had ik niet veel besef van tijd. Ik was het grootste deel van de tocht ziek en bovendien zat ik in een zwarte koker waar ik dag en nacht niet kon onderscheiden. Ik zat er samen met nog een andere man. Gelukkig brachten ze ons wel te eten. Onderweg vraag je je voortdurend af waar je naar toe gaat, wat er met je zal gebeuren. Dat zijn risico’s die je neemt omdat je echt niet anders meer kan.

Hoe is je aankomst verlopen?

Eerst hebben ze de andere Afrikaan meegenomen. Een paar uur later zijn ze ook mij komen halen. Ze gaven me kleren, een rode werktenue met een helm. Ik was blij dat ik eindelijk naar buiten kon, want drie weken in een leegte leven is mentaal zeer zwaar. Ik wist nog steeds niet waar ik was. Vanaf dan moest ik alleen verder. Ik had alleen een zak bij me met mijn papieren en een jas. Ik ben mensen in de haven beginnen aanspreken, maar ik verstond hen niet en de meeste waren erg onvriendelijk. Gelukkig ben ik toen toch iemand tegengekomen die Arabisch sprak. Hij vertelde me dat ik in Antwerpen was. Hij heeft me te drinken gegeven en verder geholpen, want het is absoluut niet evident om je weg te vinden in de haven. Jammer genoeg heb ik die man nooit meer teruggezien.

Uiteindelijk heb je dan toch je weg naar de stad gevonden.

Op een bepaald moment had ik zelfs zin om de boot terug te nemen, zo verloren voelde ik me. Uiteindelijk heb ik een Afrikaan aangesproken aan wie ik voor de eerste keer mijn verhaal kwijtkon. Ik vertelde hem dat ik de autoriteiten wilde spreken om mijn verhaal ook aan hen te vertellen. Hij heeft me diezelfde avond nog op de trein naar Brussel gezet en ik heb de rest van de nacht in het station van Brussel doorgebracht.

Hoe was je ontvangst door de Belgische staat?

Het ministerie was vlakbij het station. Ze hebben al mijn gegevens genoteerd en allerlei gezondheidstesten en zo gedaan. Daarna hebben ze me naar een hotel gebracht tot ze me konden interviewen. Dan gaan ze na of alles wat je vertelt waar is en echt gebeurd zou kunnen zijn. Dat is ook logisch en het is goed dat ze dat doen. Ik ben blij dat ze mijn verhaal nu kennen en weten wat er in mijn land gebeurt. Later ben ik naar een open centrum in Charleroi gebracht. Toen ik het antwoord kreeg dat ik een tijdelijke verblijfsvergunning kreeg als politiek vluchteling mocht ik uit het centrum weg. Het OCMW helpt je dan om een eigen woning te vinden. De lieve sociale assistenten hebben me toen goed geholpen. Uiteindelijk ben ik terug in Antwerpen beland. Daar heeft een Mauritaniër me in contact gebracht met een zekere Jos die studio’s verhuurt. Nadat ik me hier had ingeschreven kon ik met een oriëntatiecursus van Pina, het Antwerps integratiebureau, beginnen in mijn eigen taal. Ze hebben me een beetje in België geadopteerd. Ik vind het heel belangrijk om te begrijpen hoe het er in België aan toe gaat. Daarna ben ik Nederlandse les gaan volgen. Na twee jaar moest ik stoppen omdat ik werk gevonden had. Ik kreeg een contract van een jaar bij de stad Antwerpen en daar kon ik mijn Nederlands verder oefenen. Al die opleidingen hebben me geholpen om dichter bij deze cultuur te komen en een beter contact met de mensen hier te hebben. Zo kan ik ook een doodgewone inwoner van Antwerpen worden.

Als je iets zou kunnen veranderen in je land zodat mensen niet meer zouden moeten vluchten, wat zou je dan doen?

Als ik in vrijheid zou kunnen terugkeren, dan zou ik de mensen daar willen tonen wat het leven in Europa nu eigenlijk is. Ik wil aan de jongeren een reëel beeld geven van het leven in een ander land. Voor mij is Europa gelijk aan integratie. Ik wil dat ze begrijpen dat je niet zomaar naar een ander land gaat, je moet er veel voor overhebben. Je moet je willen aanpassen en willen begrijpen. Verder denk ik dat het heel belangrijk is om de problemen in Afrika heel goed te begrijpen alvorens ze te proberen op te lossen. De problemen in Afrika kunnen niet altijd met westerse hulp en ideeën worden opgelost. Je moet goed weten welke problemen het belangrijkst zijn voor je zaken als vrijheid of democratie gaat opleggen. Iemand die honger heeft, ligt niet wakker van goed onderwijs of iemand die zijn ziekte niet kan laten verzorgen in een ziekenhuis, maakt zich niet druk over respect voor elkaar. Democratie kan pas werken wanneer mensen geen honger meer hebben.

Als je veilig terug naar Mauritanië zou kunnen terugkeren zou je dat dan doen of ben je al zo gewend aan België dat je hier niet meer weg wil?

Ik wil absoluut terug naar mijn land. Ik was heel blij met het leven dat ik daar leidde. Ik had werk, vrienden, familie. Ik mis mijn land: het klimaat, de cultuur en de omgeving. Ik heb alles moeten opgeven. Door alle moderne communicatiemiddelen is het gemakkelijk om in contact te blijven met degenen die je achtergelaten hebt. Dat helpt een beetje, maar er zelf bij zijn is iets dat je toch blijft missen.

Tekst: Fleur Leroy
Beeld: Stijn Audooren